Bij dementie is preventie en ondersteuning belangrijk. Voor alzheimer, de meest voorkomende oorzaak van dementie, zijn er medicijnen die de ziekte enigszins kunnen afremmen. Steeds duidelijker wordt hoe dementie ontstaat.
Dementie is een nare aandoening die het leven van patiënten sterk beïnvloedt. Door het geleidelijke geheugenverlies kunnen mensen met dementie steeds minder goed functioneren en wordt hun wereld kleiner. In Nederland zijn er ongeveer 320.000 mensen met dementie, waarvan zo’n 240.000 met alzheimer, volgens prof. dr. Wiesje van der Flier, directeur bestuurder van Alzheimer Nederland en bijzonder hoogleraar bij de afdeling Epidemiologie & Data Science aan Amsterdam UMC. Zij bezocht het Wereld Alzheimercongres dat in juli 2026 plaatsvond in Londen. Daar kwamen recente ontwikkelingen rond preventie, diagnose en behandeling van deze ziekte aan bod. “Meer dan 10.000 onderzoekers uit de wereld deelden hun bevindingen, waarvan meer dan honderd onderzoekers uit Nederland. Ik ben trots op de grote bijdrage vanuit Nederland.”
Nieuwe medicijnen
Uit allerlei onderzoek wereldwijd wordt steeds meer duidelijk hóe alzheimer in de hersenen ontstaat. “Blij was ik met de voordracht die de Nederlandse onderzoeker Betty Tijms hield op het grote podium voor duizenden onderzoekers. Zij ontdekte dat van alzheimer vijf verschillende subtypes bestaan. Daardoor kun je gericht zoeken naar medicijnen die specifiek werken bij een van die types. Over de hele wereld zijn er nu ongeveer 190 nieuwe geneesmiddelen tegen alzheimer in ontwikkeling. Dat is veelbelovend”, zegt Van der Flier.
Terughoudend
Op dit moment zijn er twee medicijnen voor patiënten met beginnende alzheimer op de markt toegelaten in Europa. “Ze vertragen het ziekteverloop iets, maar werken niet genezend. In Europa en ook in Nederland is men terughoudend met het voorschrijven van deze medicijnen. Het Zorginstituut vindt de effectiviteit te gering. Dit is jammer, want je zou graag willen dat een patiënt zelf kan kiezen voor een behandeling, samen met een arts. Bovendien doen artsen zo geen behandelervaring op. In landen buiten Europa, zoals Amerika, China en Japan, worden de medicijnen vergoed en doen artsen de eerste ervaring op. Onderzoekers uit die landen meldden op het congres dat deze medicijnen in de dagelijkse praktijk veilig te gebruiken zijn.”
Preventie
Alzheimer is nog niet te genezen. Daarom is preventie cruciaal, iets waarvoor op het congres ook volop aandacht was. “Er was een presentatie van de nieuwe richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie om het risico op alzheimer te verlagen. Deze beschrijven van welke maatregelen wetenschappelijk bewezen is dat ze dit doen: bewegen, stoppen met roken, niet vapen, een mediterraan dieet, geen alcohol drinken en beheersen van risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals een verhoogd cholesterol, overgewicht en verhoogd bloedglucose. Ook nieuwsgierig en actief blijven is van belang. Mensen kunnen hier zelf aan werken, maar ook de overheid heeft een rol, bijvoorbeeld bij het verbeteren van de luchtkwaliteit en regelgeving om goed gedrag te stimuleren.”
Tijdige diagnose
Om patiënten met alzheimer goed te kunnen behandelen en ondersteunen, is een tijdige diagnose erg belangrijk. Maar wanneer moeten mensen aan de bel trekken? “Dat is lastig aan te geven; de klachten kunnen lijken op gewone vergeetachtigheid. Maak je je zorgen over geheugenproblemen bij jezelf of je naaste? Vraag dan advies aan de huisarts, deze kan doorverwijzen naar een geheugenpoli. Op het congres was er ook veel aandacht voor de bloedtest waarmee je alzheimer aan kan tonen. Momenteel wordt onderzocht hoe deze het beste een plek kan krijgen in de zorg.”
Blijven meedoen
Blijven meedoen in het sociale leven is cruciaal voor mensen met dementie. “Daarom is het thema van de Wereld Alzheimer Dag op 21 september ‘Ik blijf meedoen’. Actief blijven in bijvoorbeeld een muziek- of voetbalvereniging helpt om de hersenactiviteit te stimuleren. Verder is ondersteuning in hun dagelijkse leven, bijvoorbeeld vanuit thuiszorg of mantelzorg, helpend.”
prof. dr. Wiesje van der Flier
Directeur bestuurder van Alzheimer Nederland
Met dank aan Alzheimer Nederland.