Foto credits: Hendrik Jan de Boer
Veel mensen denken bij een gezond leven aan hun hart, conditie of gewicht. Maar volgens hoogleraar Klinische Neuropsychologie Erik Scherder moeten we minstens zoveel aandacht besteden aan onze hersengezondheid.
Waarom zijn gezonde hersenen zo belangrijk?
“Ons brein is een ongelooflijk bijzonder orgaan, dat op je hart na misschien wel het belangrijkste orgaan is dat we hebben. Het bepaalt namelijk drie grote domeinen van ons leven: gedrag, cognitie en emotie. In mijn werk zie ik dagelijks wat er gebeurt wanneer het misgaat in de hersenen, bijvoorbeeld na een infarct of bloeding, een tumor of door ouderdomsziekten. Dan zie je pas hoeveel invloed je brein heeft op je dagelijks functioneren.
Hersengezondheid moet je echter niet pas serieus nemen wanneer er klachten ontstaan; het dient altijd een aandachtspunt te zijn. Want in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, neemt de kwaliteit van je hersenen al af vanaf je 25e à 30e levensjaar. De snelheid van informatieverwerking en het werkgeheugen worden dan langzaam minder. Dat betekent niet dat achteruitgang onvermijdelijk is, maar wel dat je al vroeg moet investeren in je hersengezondheid.”
Welke factoren hebben de grootste invloed op een gezond brein?
“Leefstijl heeft een enorme impact op hoe onze hersenen functioneren. Dus je gewicht, voeding, beweging en de inspanning die je dagelijks levert. En het gaat juist om de combinatie van factoren. Dus voldoende beweging, slaap, voeding, sociale contacten en mentale uitdaging. Want al deze componenten versterken elkaar en kun je dus eigenlijk niet los van elkaar zien. Hersengezondheid draait niet om één wondermiddel, maar om een totaalpakket.”
“Leefstijl heeft een enorme impact op hoe onze hersenen functioneren”
U noemt bewegen vaak als een van de belangrijkste factoren om gezond te blijven. Waarom?
“Wetenschappelijk onderzoek laat keer op keer zien dat dagelijkse lichamelijke activiteit effect heeft op zowel de grijze als de witte stof in de hersenen. Daarbij hoef je geen topsporter te zijn of marathons te lopen; het gaat om dagelijkse fysieke inspanning waardoor je hartslag omhooggaat. Bijvoorbeeld door flink te wandelen of een stuk te fietsen. Alleen is het probleem van onze huidige manier van leven dat we een zittend bestaan leiden.
Als je een uur achter elkaar zit, moet je al een half uur bewegen om dat negatieve effect dat zitten op je brein heeft, weer teniet te doen. En nee, een zittende werkdag haal je niet in door ’s avonds een uurtje naar de sportschool te gaan. Continu afwisselen is heel belangrijk. Als je een half uurtje zit en vervolgens drie minuten beweegt, verlaag je al het risico op diabetes type 2, obesitas en hart- en vaatziekten. Daarom pleit ik er ook voor om leerlingen iedere dertig minuten even te laten bewegen in de klas. Daar krijg je fittere kinderen van. En gezondere leerlingen scoren weer beter op rekenen en taal.”
Wat kunnen we vandaag al doen om ons brein gezond te houden?
“We zijn liever lui dan moe, dat zit in ons systeem. Waarom zouden we meer energie verbruiken als het niet nodig is? Maar tegenwoordig is de tendens: hoe meer gemak, hoe beter. Iets wat onze hersengezondheid geen goed doet; ons brein heeft het echt nodig om uitgedaagd te worden. Maak het je prioriteit om eerst zélf na te denken – en dus niet alles gelijk aan ChatGPT of Google vragen. Hetzelfde geldt voor activiteiten als puzzelen.
Dat is weliswaar heel goed voor je brein, maar alleen als je jezelf blijft uitdagen. Ik vraag mensen weleens hoeveel sterren hun sudoku heeft. Dan zeggen ze: ‘twee sterren’. Vervolgens vraag ik: ‘kunt u ook vier sterren aan?’ Dan hoor ik vaak: ‘ja, maar die vind ik lastig’. Precies dát is het punt. Als iets te makkelijk is, stelt het geen bal voor; je hersenen groeien juist van dingen die moeite kosten. Daarom wil ik mensen vooral één ding meegeven: doe moeite binnen je grenzen, maar wel tegen die grenzen aan. Want juist dát houdt je brein vitaal.”